Orka przedzimowa czy uprawa bezorkowa – co wybrać przed zimą i dlaczego

Oziminy zasiane, kukurydza schodzi z pól, a część stanowisk zostanie pusta aż do wiosny. To pola pod kukurydzę, buraki i zboża jare, a decyzję o tym, co z nimi zrobić, trzeba podjąć jeszcze jesienią. Orka przedzimowa, jej termin i głębokość to wciąż najczęstszy wybór, choć w dużych gospodarstwach pług powoli ustępuje uprawie bezorkowej. Poniżej wyjaśniamy, kiedy który system się sprawdza.

Uprawa gleby przed zimą: tyle, ile trzeba

Przy uprawie roli obowiązuje prosta reguła: zabiegów powinno być tyle, ile potrzeba do stworzenia roślinom dobrych warunków, i zarazem tak mało, jak to możliwe. Sposób uprawy zależy od zwięzłości gleby, przedplonu, uwilgotnienia roli i dostępnych maszyn. W praktyce orkę najczęściej stosuje się przemiennie z uprawą konserwującą, więc pytanie „orka zimowa czy bezorkowa” rozstrzyga się zwykle osobno dla każdego pola. O przygotowaniu stanowisk pod oziminy pisaliśmy w artykule Uprawa gleby pod zboża ozime – jak przygotować pole po zbiorze?

Orka przedzimowa pod kukurydzę, buraki i zboża jare

Pod kukurydzę, ziemniaki i buraki cukrowe orkę przedzimową wykonuje się głęboko, na 30–35 cm, pod warunkiem że nie wyorzesz martwicy glebowej. Pod zboża jare można orać płycej. Zalecenia mówią tu o 20–25 cm albo o 25–30 cm.

Orka przykrywa słomę i resztki pożniwne, napowietrza podglebie i likwiduje koleiny. Ma też znaczenie fitosanitarne: głęboka orka jesienna przykrywa zimujące stadia szkodników, nasiona chwastów i zarodniki grzybów. Zaleca się ją na ciężkich glebach gliniastych, na polach z koleinami, ślimakami i myszami polnymi oraz w celu ograniczenia larw omacnicy prosowianki, co po kukurydzy ma szczególne znaczenie.

Orka to jednak najbardziej kosztowny zabieg uprawowy, energochłonny i czasochłonny. Przyspiesza mineralizację próchnicy, zwiększa nasilenie erozji wodnej i wietrznej, a wieloletnia orka na tę samą głębokość tworzy podeszwę płużną. Dlatego zalecenia integrowanej produkcji mówią o jednej orce na trzy lata. W pozostałych latach glebę spulchnia się bez odwracania, ciężkim gruberem lub głęboszem.

Ostra skiba czy orka „na płask”?

Orka przedzimowa zostawiona w ostrej skibie rozluźnia rolę i zwiększa porowatość gleby. Sprzyja to gromadzeniu wody i lepszemu działaniu mrozu, który pomaga tworzyć strukturę gruzełkowatą. Wadą ostrej skiby jest nadmierne przesuszanie wysztorcowanych grzbietów skib. Dlatego pod zboża jare zaleca się też orkę „na płask”, przy której ten problem nie występuje.

Uprawa bezorkowa: mniej strat wody i mniejsza erozja

Główną zaletą uprawy konserwującej jest ograniczenie ubytków wody z gleby, co przy powtarzających się suszach ma ogromne znaczenie. Uprawa bez odwracania roli zapobiega rozpyleniu gleby, ogranicza parowanie, erozję wodną i powietrzną oraz wymywanie azotu. Sprzyja też pożytecznym mikroorganizmom glebowym, w tym grzybom owadobójczym i nicieniobójczym.

Pod rośliny jare technologia ta często polega na siewie w mulcz, czyli w przemarznięty międzyplon ścierniskowy. Jako międzyplon ścierniskowy poleca się m.in. gorczycę białą, rzodkiew oleistą i facelię. Pozostawienie go na zimę pozwala zrezygnować z orki zimowej. Na polach pod kukurydzę i soję poplon można przed siewem płytko wymieszać z glebą. Planując taki system na kolejny sezon, przejrzyj nasiona na poplon.

Uprawa bezorkowa ma też wady. Rośnie w niej presja uciążliwych chwastów, a szkodniki, takie jak ślimaki i gryzonie, mają lepsze warunki. Siew pasowy (strip-till), który sprawdza się m.in. w burakach cukrowych, wymaga ponadto specjalistycznych maszyn i mocniejszego ciągnika.

Uproszczone systemy uprawy w ekoschemacie

Uprawa bezorkowa może przynieść punkty w ekoschemacie Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi. Praktyka „Uproszczone systemy uprawy” jest warta 3 pkt/ha. Warunki są następujące:

    • uprawa konserwująca bezorkowa lub pasowa przez cały rok kalendarzowy na zgłoszonej powierzchni, 

    • rezygnacja z pługa w uprawkach pożniwnych i przedsiewnych, 

    • pozostawienie całości resztek pożniwnych jako mulczu (częściowe wymieszanie z wierzchnią warstwą gleby jest dopuszczalne), 

    • prowadzenie rejestru zabiegów na formularzu udostępnionym przez Agencję. 

Jeśli zgłaszasz pole do tej praktyki, orka przedzimowa na nim odpada.

Orka przedzimowa – termin i kolejność prac po kukurydzy

Po kukurydzy na ziarno na hektarze może zostać od 16 do 25 ton świeżej masy. Bogate w ligninę łodygi rozkładają się wolno, mogą przenosić choroby fuzaryjne i są miejscem zimowania larw omacnicy. Zanim wjedziesz pługiem lub kultywatorem:

    1. rozdrobnij resztki rozdrabniaczem kombajnu lub mulczerem, rozbijając jak najniżej dolne części łodyg, 

    2. rozłóż je równomiernie na całej szerokości roboczej, 

    3. płytko wymieszaj je z glebą, na około 5–10 cm, np. broną talerzową. 

Kiedy więc wykonać orkę przedzimową? Termin wyznacza kolejność prac, a nie kalendarz. Najpierw zbiór kukurydzy i zagospodarowanie resztek, potem uprawki pożniwne, a na końcu orka jako ostatni jesienny zabieg pod rośliny jare. Trzeba z nią zdążyć przed mrozem, bo zamarzniętej gleby nie zaorzesz. Nie uprawiaj też roli zbyt wilgotnej, bo niszczy to jej strukturę. Wiosną pod zboża jare unikaj orki, żeby nie przesuszyć gleby.

Głęboszowanie – najpierw diagnoza

Zalecenia mówią o głęboszowaniu co 4–5 lat, na 40–50 cm, ale zabieg ma sens wtedy, gdy w glebie rzeczywiście występuje podeszwa płużna. Jej objawy to zastoiska wody nawet po umiarkowanych opadach, a w sezonie pasy lub place żółknących roślin, często mylone z niskim pH czy niedoborami składników. Sprawdzisz to szpadlem albo prostym penetrometrem, ale nie na przesuszonej glebie, która naturalnie twardnieje.

Głębosz powinien pracować kilka centymetrów poniżej dolnej granicy zagęszczenia, ale nie za głęboko, bo można uszkodzić dreny. Gleba ma się kruszyć i pękać, a nie mazać. Bez wałów mulczujących lub brony talerzowej otwarte kanały wysuszają cały profil. Na glebach o przepuszczalnym podglebiu podeszwa płużna przynosi czasem więcej korzyści niż szkód.

Wapnowanie przy okazji jesiennej uprawy

Potrzeby wapnowania zależą od pH i kategorii agronomicznej gleby, a odczyn oznaczysz laboratoryjnie lub pH-metrem polowym. Pełnej dawki dla gleb, na których wapnowanie jest konieczne, nie stosuje się jednorazowo ze względu na ryzyko przewapnowania. Na glebach ciężkich jednorazowo można dać najwyżej 4 t CaO/ha, a na bardzo lekkich 1,5 t CaO/ha. Dawkę uzupełniającą można podać po roku, po ponownym oznaczeniu pH. Na glebach lżejszych zaleca się wapno węglanowe, a na zwięzłych tlenkowe.

Wapno Granulowane 25 kg Fertile to węglanowe wapno nawozowe o całkowitej zawartości CaO 50% i reaktywności 96,8%. Rozsiewa się je standardowym rozsiewaczem, a najlepsze efekty daje jesienią lub wiosną. Zaleca się wymieszanie go z warstwą orną, więc jesienna uprawa to dobry moment na zabieg.

Orka zimowa czy bezorkowa – co wybrać

Orka przedzimowa sprawdzi się na ciężkich glebach, przy koleinach i dużej presji szkodników, w tym omacnicy. Uprawa bezorkowa z międzyplonem na mulcz lepiej chroni wodę i glebę i może dać punkty w ekoschemacie. Nasiona na poplon i wapno granulowane znajdziesz w sklepie ZasiejPole.pl. Zamówienia telefoniczne przyjmujemy pod numerem 732 220 912 (od poniedziałku do piątku, 8:00–16:00).