Desykacja rzepaku i zbóż – kiedy i jak stosować przed zbiorem

Nierówno dojrzewający łan, wtórne kwitnienie rzepaku czy zazielenienie plantacji chwastami tuż przed żniwami to scenariusz, który potrafi wydłużyć zbiór i obniżyć jego jakość. Odpowiedzią bywa desykacja rzepaku — ale od 2024 roku zasady jej wykonywania zmieniły się diametralnie, a stosowanie glifosatu przed żniwami jest w Polsce i całej UE zakazane. W tym artykule wyjaśniamy, czym dziś legalnie desykować rzepak i zboża, jaki jest właściwy termin desykacji zbóż i rzepaku, oraz na co zwrócić uwagę, żeby nie stracić plonu ani nie narazić się na odrzucenie surowca w skupie.

Desykacja rzepaku i zbóż – po co się ją wykonuje?

Desykacja to przedżniwne, dolistne wysuszenie roślin (i chwastów), które ma dwa główne cele:

• wyrównanie dojrzewania łanu – ujednolicenie momentu, w którym gotowe do zbioru są zarówno pęd główny, jak i pędy boczne;

• ułatwienie zbioru – szybszy, czystszy omłot i niższa wilgotność masy zbieranej z pola.

W rzepaku problem nierównego dojrzewania jest szczególnie odczuwalny – łuszczyny na pędzie głównym potrafią być już gotowe do zbioru, podczas gdy te na pędach bocznych pozostają zielone. Właśnie dlatego desykacja rzepaku jest tak często stosowanym zabiegiem: pozwala uniknąć wyboru między dwoma złymi scenariuszami:

• zbyt wczesny zbiór – wysoka wilgotność nasion, zanieczyszczenie zielonymi częściami roślin, niższe parametry jakościowe;

• zbyt późny zbiór – osypywanie się i pękanie najdojrzalszych łuszczyn, straty plonu.

Dodatkowo wilgotna końcówka sezonu sprzyja wtórnemu zachwaszczeniu, które utrudnia pracę kombajnu i podnosi wilgotność masy omłotowej. Warto podkreślić: desykacja nie jest zabiegiem odchwaszczającym w rozumieniu ochrony plantacji w trakcie wegetacji – to ostatni element technologii uprawy, który przygotowuje rośliny i chwasty do omłotu, a nie chroni plon przed stratami w czasie wzrostu.

Glifosat przed żniwami - dlaczego to już historia

Od sezonu 2024 stosowanie glifosatu do desykacji przedżniwnej rzepaku i zbóż jest w Polsce i całej Unii Europejskiej zakazane. Zakaz wprowadziło rozporządzenie wykonawcze Komisji Europejskiej 2023/2660 z 28 listopada 2023 r., które odnowiło zatwierdzenie substancji czynnej glifosat, ale ograniczyło jej zastosowanie wyłącznie do funkcji herbicydu – z wyraźnym zakazem stosowania „do osuszania w celu kontrolowania momentu zbioru lub optymalizacji omłotu". Glifosat pozostaje więc dozwolony, ale tylko:

• przedsiewnie, na ścierniska po zbiorze przedplonu,

• nigdy jako desykant dojrzewającej plantacji rzepaku lub zbóż.

Ma to konkretne konsekwencje: jakiekolwiek pozostałości glifosatu w nasionach rzepaku mogą skutkować odmową przyjęcia surowca przez tłocznię oleju. Na etykietach starszych produktów glifosatowych, wciąż widocznych w internecie, można natrafić na zapisy o możliwości zastosowania przed zbiorem – to informacje nieaktualne, a poleganie na nich grozi realnymi stratami finansowymi.

Desykacja rzepaku – termin, warunki i dawki

Kiedy wykonać zabieg (BBCH i termin)

Po wycofaniu dikwatu (dawny Reglone, zakazany w UE od 2019–2020) i wygaszeniu desykacji glifosatem, podstawowym zarejestrowanym rozwiązaniem dla rzepaku pozostaje pyraflufen etylowy – substancja o działaniu kontaktowym, niszcząca chlorofil i wywołująca szybkie zasychanie zielonych tkanek, w tym chwastów wtórnych.

Zabieg wykonuje się, gdy spełnione są dwa warunki:

• roślina znajduje się w fazie BBCH 83–91, czyli od momentu gdy ok. 30% nasion w łuszczynach pędu głównego jest twardych i ciemnobrązowych, do fazy zamierania roślin;

• do planowanego zbioru zostało 14–21 dni.

Dawka i technika oprysku

Orientacyjne parametry zabiegu:

• dawka preparatu: ok. 2 l/ha,

• ilość wody: 200–300 l/ha,

• technika: oprysk drobnokroplisty, ciśnienie robocze minimum 3 bary,

• warunki pogodowe: bezdeszczowy dzień, minimum 2 godziny odstępu od opadów.

To jednak wyłącznie punkt odniesienia - konkretną dawkę, technikę i okres karencji trzeba zawsze zweryfikować na aktualnej etykiecie wybranego produktu, ponieważ zależą one od rejestracji konkretnego preparatu i mogą się różnić.

Desykacja zbóż - termin i legalne możliwości

Tu sytuacja jest inna niż w rzepaku. Zakaz z rozporządzenia 2023/2660 obejmuje desykację przedżniwną zarówno rzepaku, jak i zbóż – a ponieważ dotąd to właśnie glifosat wyznaczał praktyczny termin desykacji zbóż (stosowany zresztą rzadko, tylko przy silnym zachwaszczeniu wtórnym), obecnie brak w Polsce szeroko zarejestrowanego chemicznego desykanta zastępczego dla zbóż, porównywalnego z pyraflufenem w rzepaku.

W praktyce oznacza to postawienie na rozwiązania agrotechniczne:

• skuteczne odchwaszczanie w trakcie wegetacji, zanim dojdzie do wtórnego zachwaszczenia;

• dobór odmian mniej podatnych na wyleganie i wtórne odrastanie pędów;

• w razie mocno zachwaszczonego lub nierównego łanu, rozważenie zbioru dwuetapowego (pokoszenie i dosuszenie pokosu bez chemii) zamiast desykacji.

Karencja i bezpieczeństwo zabiegu

Niezależnie od uprawy, zawsze trzeba pamiętać o kilku zasadach:

• okres karencji (czas między zabiegiem a dopuszczalnym zbiorem) jest ściśle określony na etykiecie konkretnego produktu i musi być bezwzględnie przestrzegany — jego nieprzestrzeganie grozi przekroczeniem najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości (NDP) w zebranym plonie;

• należy zachować strefy buforowe od sąsiednich upraw;

• trzeba chronić zapylacze i unikać zabiegu na rosę lub bezpośrednio przed deszczem.

Zawsze przed użyciem jakiegokolwiek środka do desykacji przeczytaj aktualną etykietę produktu i sprawdź jego rejestrację w wyszukiwarce środków ochrony roślin MRiRW – to jedyne wiążące źródło informacji o dopuszczonych zastosowaniach, dawkach i karencji dla konkretnego preparatu.

Sprawdź środki desykujące w naszym sklepie

Wybór zarejestrowanych, legalnych środków do desykacji rzepaku znajdziecie w naszym sklepie.

Przed zastosowaniem każdego preparatu zapoznaj się z jego etykietą i stosuj zgodnie z zaleceniami.